કરવેરા
HSN કોડ એટલે શું? બિલ પર કેટલા આંકડા, SAC અને સાચો કોડ
HSN code એટલે શું: માલની ઓળખનો આંતરરાષ્ટ્રીય નંબર. ₹5 કરોડ સુધી 4 આંકડા, ઉપર 6 આંકડા; સેવાઓ માટે SAC; સાચો કોડ શોધવાની રીત અને GSTR-1 નો HSN summary.
ટૂંકમાં
HSN code (Harmonized System of Nomenclature) માલની ઓળખનો આંતરરાષ્ટ્રીય નંબર છે, અને સેવાઓ માટે આ જ કામ SAC code કરે છે. GST માં ગયા વર્ષનું ટર્નઓવર ₹5 કરોડ સુધી હોય તો B2B બિલ પર ઓછામાં ઓછો 4 આંકડાનો HSN, અને ₹5 કરોડથી ઉપર દરેક બિલ પર 6 આંકડાનો HSN લખવો ફરજિયાત છે; આ જ કોડ GSTR-1 ના HSN summary માં જાય છે.
- HSN ના પહેલા 6 આંકડા આખી દુનિયામાં એકસરખા છે; ભારત 8 આંકડા સુધી વાપરે છે.
- ₹5 કરોડ સુધી ટર્નઓવર: B2B બિલ પર 4 આંકડા ફરજિયાત, B2C પર વૈકલ્પિક. ₹5 કરોડથી ઉપર: દરેક બિલ પર 6 આંકડા.
- સેવાઓ માટે SAC code હોય છે — 99 થી શરૂ, 6 આંકડા.
- GST નો દર HSN થી નક્કી થાય છે, એટલે ખોટો કોડ એટલે ખોટો ટેક્સ.
- GSTR-1 ના ટેબલ 12 માં HSN-વાર summary આપવાનો હોય છે, B2B અને B2C અલગ.
HSN Code એટલે શું?
HSN નું પૂરું નામ છે Harmonized System of Nomenclature. તે World Customs Organization એ બનાવેલી નંબર સિસ્ટમ છે, જેમાં દરેક પ્રકારના માલનો એક કોડ હોય છે. “HSN code એટલે શું” નો સીધો જવાબ: માલનો ઓળખ નંબર, જે આખી દુનિયામાં એકસરખો છે.
ભારતમાં HSN નો ઉપયોગ customs અને GST બંનેમાં થાય છે. GST ના દર HSN headings પ્રમાણે લખાયેલા છે, એટલે તમે કોઈ આઇટમનો જે કોડ પસંદ કરો છો, તેનાથી જ મોટા ભાગે તેનો GST દર નક્કી થાય છે.
સેવાઓ (services) માટે અલગ કોડ છે: SAC (Services Accounting Code) — 99 થી શરૂ, 6 આંકડા.
તમારા સામાનનો HSN શોધવો છે? ફ્રી HSN code finder માં નામ લખો (atta, cement, mobile) અને 4 અંકનું heading કે SAC તરત જુઓ.
HSN code કેવી રીતે બને છે
8 આંકડાના HSN code 3923 10 90 ને તોડીને જુઓ:
| આંકડા | સ્તર | અર્થ |
|---|---|---|
| પહેલા 2 | Chapter | 39 — પ્લાસ્ટિક અને તેનો સામાન |
| પહેલા 4 | Heading | 3923 — માલ પેક કરવા કે લઈ જવા માટેનો પ્લાસ્ટિકનો સામાન |
| પહેલા 6 | Sub-heading | 3923 10 — ડબ્બા, કેસ, ક્રેટ |
| પૂરા 8 | Tariff item (ભારત) | 3923 10 90 — અન્ય |
પહેલા 6 આંકડા દરેક દેશમાં એકસરખા છે; છેલ્લા 2 ભારતના પોતાના.
બિલ પર HSN કેટલા આંકડાનો લખવો?
તે તમારા ગયા વર્ષના કુલ ટર્નઓવર પર આધાર રાખે છે:
| ગયા વર્ષનું ટર્નઓવર | B2B બિલ (GSTIN વાળો ગ્રાહક) | B2C બિલ (સામાન્ય ગ્રાહક) |
|---|---|---|
| ₹5 કરોડ સુધી | ઓછામાં ઓછા 4 આંકડા | વૈકલ્પિક |
| ₹5 કરોડથી ઉપર | ઓછામાં ઓછા 6 આંકડા | ઓછામાં ઓછા 6 આંકડા |
| Import / Export | 8 આંકડા (customs) | — |
સેવાઓના SAC code પર પણ આ જ નિયમ લાગુ છે.
થોડા સામાન્ય HSN અને SAC code (ઉદાહરણ)
| માલ અથવા સેવા | કોડ |
|---|---|
| ચોખા | 1006 |
| દવાઓ (રિટેલ પેક) | 3004 |
| પ્લાસ્ટિકના ડબ્બા, ક્રેટ, પેકિંગ બેગ | 3923 |
| ટી-શર્ટ (ગૂંથેલી) | 6109 |
| મોબાઇલ ફોન | 8517 |
| ફર્નિચર | 9403 |
| રસ્તા દ્વારા માલ પરિવહન (transporter) | SAC 996511 |
| એકાઉન્ટિંગ અને ચોપડા લખવાની સેવા | SAC 998222 |
આ ફક્ત કોડની બનાવટ સમજાવવા માટે છે, તમારી આઇટમનું સાચું વર્ગીકરણ જાતે ચકાસો. દર અહીં લખ્યા નથી, કારણ કે 2025 ના GST ફેરફારમાં ઘણા દર બદલાયા — નવા દર: GST Slab 2026 ની પૂરી યાદી.
સાચો HSN code કેવી રીતે શોધવો
- સપ્લાયરનું બિલ જુઓ. એ જ માલ આગળ વેચતા હો તો કોડ સામાન્ય રીતે એ જ રહે છે.
- સરકારી ટૂલ વાપરો. GST પોર્ટલનું HSN search અને CBIC નું GST rate finder — નામથી શોધો.
- મિશ્ર સામાનમાં સાવધાની. ઘણી વસ્તુઓથી બનેલો સામાન અથવા સેટ Customs Tariff ના નિયમોથી classify થાય છે, નામના પહેલા શબ્દથી નહીં.
- એક વાર પૂછો, કાયમ માટે સેવ કરો. CA પાસે પાકો કરેલો કોડ આઇટમ પર સેવ કરી દો, જેથી બિલ બનાવતી વખતે કોઈ અંદાજ ન લગાવે.
GSTR-1 માં HSN summary (ટેબલ 12)
દરેક GSTR-1 માં HSN-વાર summary આપવાનો હોય છે: દરેક કોડનું યુનિટ, કુલ જથ્થો, taxable value અને ટેક્સ. હવે આ ટેબલ કડક થઈ ગયું છે:
- કોડ પોર્ટલની યાદીમાંથી પસંદ કરાય છે, અને ટર્નઓવર પ્રમાણે ઓછામાં ઓછા આંકડા ફરજિયાત છે.
- B2B અને B2C નો HSN summary અલગ-અલગ ભરવાનો હોય છે.
- તેનો total બાકીના રિટર્ન સાથે મળવો જોઈએ.
જો કોડ આઇટમ પર સેવ હોય અને આઇટમ દરેક બિલ પર હોય, તો HSN summary બસ તમારાં બિલોનો સરવાળો છે. પૂરી રીત: GSTR-1 kaise bhare.
સામાન્ય ભૂલો
- આખી દુકાનનો એક જ કોડ — હાર્ડવેરની દુકાન દરેક આઇટમને એક heading માં નાખે તો કેટલીક પર ખોટો દર લાગશે.
- જરૂર કરતાં ઓછા આંકડા — ₹6 કરોડ ટર્નઓવર પર 4 આંકડા લખવા નિયમ વિરુદ્ધ છે.
- એક જ આઇટમનાં અલગ-અલગ બિલો પર અલગ કોડ — HSN summary માં સીધું દેખાય છે.
- સેવા માટે HSN લખવો — રિપેર ચાર્જ અથવા ભાડાની લાઇન પર SAC code જોઈએ.
અંગ્રેજીમાં આ જ ગાઇડ: HSN Code in GST: How Many Digits. બિલના બાકીના ફરજિયાત ભાગ: GST બિલના નિયમો.
VyapRise માં HSN code
VyapRise માં HSN અથવા SAC code અને GST દર આઇટમ પર એક વાર સેવ થાય છે, અને દરેક બિલની લાઇન, પ્રિન્ટ અને રિપોર્ટમાં આપમેળે આવે છે. HSN finder પહેલાં તમારી પોતાની આઇટમના કોડ બતાવે છે, પછી આશરે 178 સામાન્ય headings. GSTR-1 માટે HSN summary તમારાં બિલોમાંથી બને છે (GST reports Pro પ્લાનમાં છે). અત્યારે એક બિલ બનાવવું હોય તો ફ્રી GST ઇન્વોઇસ જનરેટર જુઓ.
આ ગાઇડ ઓક્ટોબર 2026 ના નિયમો પર આધારિત છે. જે સામાનનું વર્ગીકરણ સ્પષ્ટ ન હોય, તેના માટે CA ની સલાહ લો.
સ્રોત
આ ગાઇડ પાછળનું સત્તાવાર લખાણ, સરકારી સાઇટ્સ પર (લિંક 29 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ ચકાસી):
વીડિયો: VyapRise માં આ કામ (હિન્દીમાં)
Items — आइटम, HSN, GST रेट, स्टॉक और बारकोड · 1:44
VyapRise માં આ કામ કેવી રીતે થાય છે
HSN એક વાર, દરેક બિલ પર
VyapRise માં HSN અથવા SAC code અને GST દર આઇટમ પર એક વાર સેવ થાય છે અને દરેક બિલ, પ્રિન્ટ અને રિપોર્ટમાં આપમેળે આવે છે. HSN finder પહેલાં તમારી પોતાની આઇટમના કોડ બતાવે છે, પછી આશરે 178 સામાન્ય headings.
HSN summary તૈયાર
HSN summary report તમારાં બિલોમાંથી દરેક કોડનો જથ્થો, taxable value અને ટેક્સ જોડી આપે છે — GSTR-1 ટેબલ 12 માટે (GST reports Pro પ્લાનમાં છે).
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
HSN code એટલે શું, સરળ શબ્દોમાં?
HSN code માલનો ઓળખ નંબર છે, જેમ માણસનો આધાર નંબર. પ્લાસ્ટિકની ડોલ, મોબાઇલ ફોન અને ચોખા — દરેક વસ્તુનો અલગ કોડ હોય છે, અને તે કોડથી જ GST નો દર નક્કી થાય છે.
HSN code કેટલા આંકડાનો લખવો ફરજિયાત છે?
ગયા વર્ષનું ટર્નઓવર ₹5 કરોડ સુધી હોય તો registered ગ્રાહક (B2B) ના બિલ પર ઓછામાં ઓછા 4 આંકડા; સામાન્ય ગ્રાહક (B2C) ના બિલ પર વૈકલ્પિક. ₹5 કરોડથી ઉપર હોય તો દરેક બિલ પર ઓછામાં ઓછા 6 આંકડા.
HSN અને SAC માં શું ફરક છે?
HSN માલ (goods) માટે છે, SAC સેવાઓ (services) માટે. SAC code 99 થી શરૂ થાય છે અને 6 આંકડાનો હોય છે, જેમ કે માલ પરિવહન માટે 996511. બિલ પર બંને એક જ કૉલમમાં લખાય છે.
પોતાના માલનો HSN code કેવી રીતે જાણવો?
સૌથી પહેલાં સપ્લાયરનું ખરીદ બિલ જુઓ — તેના પર કોડ લખેલો હોય છે. પછી GST પોર્ટલનું HSN search અથવા CBIC નું GST rate finder જુઓ. ગૂંચવણ હોય તો CA ને એક વાર પૂછીને આઇટમ પર સેવ કરી લો.
ખોટો HSN code લખવાથી શું થાય?
ખોટા કોડથી ખોટો GST દર લાગી શકે છે — ઓછો ટેક્સ ભર્યો તો વ્યાજ સાથે ભરવો પડશે, વધારે લીધો તો ગ્રાહકને નુકસાન. ખોટા ઇન્વોઇસ પર દંડ પણ થઈ શકે છે.
શું 8 આંકડાનો HSN લખી શકાય?
હા. જરૂર કરતાં વધારે આંકડા લખવા બરાબર છે; ઓછા આંકડા લખવા નિયમ વિરુદ્ધ છે. Import-export કરનારાઓએ 8 આંકડા લખવા પડે છે.